Како и да е, овде во Лондон, не очекував дека некој нешто ќе крие. Мислам, после толку време шетајќи низ улиците на Камден, каде што живеам, и Сохо, во чија близина студирам, не очекував некои посебни изненадувања. Неможам да зборувам многу за други градови низ светот, но во Лондон, битисувањето по свој вкус е приоритет број еден. Без разлика дали е индивидуално изграден или не. Нормално, зборувам за периодот после работа, кога армија јапиевци/ки (и други категории на работници) се трансформираат во нешто сосем поинакво. Се разбира, ако имаат време, пари и волја… а се почесто немаат.

Последното нешто, кое вака по луѓе го раскажувам беше сликата на дечко кој ја шеташе својата девојка врзана за ланец. На сред улица… еве да речеме… нешто како Рузвелтова во Скопје. Без некоја посебна помпа, си влегоа во автобус и си отидоа накај дома. Балканскиот сеирџија во мене (за службена употреба читај: антрополог), падна во искушение да влезе во автобусот и да го допука сеирот (читај: participant observation).

Меѓутоа, и покрај мојата „стручна спрема“ во последниве девет месеци, парадата ме изненади. Шега на страна, иако очекував дека целиот настан ќе биде фешта од индивидуалци кои ќе ја покажуваат својата поинаквост (ако воопшто е фер така да се постават работите), тоа што ме изненади беше спремноста на останатите групи да ги прифатат и признаат хомосексуалците (и другите) како интегрален дел од нивната заедница.

Вообичаено, заедниците на хомосексуалци, бисексуалци и трансродови личности, се конструираат (или ги конструираат) надвор од симболичките граници на останатите идентитети. Така, дури и во повеќе композитните идентитети, како на пример нацијата, овие заедници во најдобар случај ги зафаќаат маргиналиите на границите на определен идентитет. Во таквиот случај, како што и примерите од дискурсот во Македонија покажуваат, хомосексуалците (на пример), неможат да потпаднат под сликата за просечниот Македонец, затоа што „обичниот“ припадник на заедницата се конструира како маж со жена и дете.

Да се биде фер, тоа и не е специфично за Македонија. Ретко која идентитетска категорија се конструира себеси поаѓајќи од премисата на хетерогеност и/или комплексност. Оттука и пријатното изненадување кога видов како државни институции и приватни претпријатија, учествуваа во парадата, не како спонзори, туку буквално како учесници, поддржувајќи ги *своите* припадници. Тука се фатив неспремен. Замислете! Бирото за домашни работи на Обединетото кралство, заедно со граничните служби и слични институции на тоа што кај нас би се нарекло Министерство за внатрешни работи имаа свое камионче, на кое нивни вработени танцуваа, фестивалски облечени и пуштаа музика и се забавуваа во поворката. Можеби тоа не е нешто ново, но сепак ова беше мојата прва парада. Враќајќи се кон македонскиот контекст, си го поставувам прашањето колку време ќе треба за да тоа се случи кај нас.

Почнувам со „розевиот Џек“, односно алтернативната варијанта на британското знаме. Интересното овде е двојната игра помеѓу субверзијата на традицијата и националниот идентитет и обидот лгбт заедницата да зборува со познатиот „национален јазик“ кон пошироката заедница.

Во сличен стил, Геј Гордонс танцуваат традиционални шкотски танци.

Малку скокање кон Балканот и приказната со Србија и проблемите околу парада во Белград…. сепак си најдоа место во Лондон

Не ги сликав останатите две големи партии, кои исто така учествуваа, ама посебно ме поттикнаа Конзервативците… замислете кога нашите конзервативни партии од Македонија ќе го направат ова. (Иако, фер е да додадам дека Конзервативната партија е прилично критикувана во контекст на геј права и политики)

Поздрав до МПЦ „упатија“ и стотина христијани со вакви транспаренти:

Учеството на синдикатите посебно ме израдува. Во конкретниов случај, тоа е синдикатот на наставници, што исто така покажува како стојат работите.

А како гик, посебно се израдував кога го видов ова:

За крај, постерот на тукашните служби за внатрешни работи:

Што се случува година дена подоцна?

Тотално арбитрарно одбирам да одделам два значајни феномени кои на некој начин се поврзани со инцидентот.

Првиот е очигледно проектот „Скопје 2014“ или маркетиншки поубаво формулиран како „визија за градот“. За оваа тема има многу што да се каже, но јас ќе оставам ова да го разработам во некоја блиска иднина. Во меѓувреме се обидував да убедам неколку мои пријатели за политичкиот контекст на идејата за урбаниот простор и изгледот на тој простор. Најчесто попусто, бидејќи за нив визијата беше или симпатична, или прашање чисто на вкус а не на политика (ако нема политика и во вкусот). Нормално, тие рекоа дека не би ги уредиле своите куќи и станови со римски столбови. Меѓутоа, да не застранувам од темата, приказната за „Скопје 2014“ не е за тоа дали некому му се свиѓаат колонади, жардињери и што ли друго.

Вториот феномен се „валканите 50мина“, или што би рекол „Вечер“, оние кои протестираат за се и сешто. Дел од нив, заедно со уште некои, беа луѓето кои се појавија да протестираат на 28.03.2009. Откако се случи тоа што се случи, центрипеталните сили почнаа да работат. Така, во саботите изникнаа „Распеани Скопјани“ (кои требаше на Евровизија да ги пратиме), „Плоштад слобода“ кои го проширија својот хоризонт воопшто на култура и политика. Да не ги заборавам и „Архи бригада“ кои се посебно релевантни како коментар за „Скопје 2014“.

За крај, денес повторно има собир на плоштадот, како знак на сеќавање за инцидентот минатата година. Меѓутоа, ако минатата година „крстоносците“ беа барикада, оваа година плоштадот е заграден бидејќи на него веќе почна да се гради.

гроб или паметник за изборување слобода?

Меѓутоа, доколу за момент се заборави на имплицитното оправдување на национализмот при ваквиот аргумент, сепак остануваат прашања во врска со него. Првото прашање би било дали навистина сме скокнале било која фаза од „нашиот“ (македонскиот) национализам. Второто, и веројатно позначајно прашање во практична смисла е дали мораме да ги поминуваме, наводно скокнатите, фази на национализмот.

автор: Матеј Богдановски

Првата дилема се однесува на аргумент развиен од идејата дека т.н. комунистички (или социјалистички) режими го „замрзнале“ национализмот за време на сопствената епоха, па пост-социјалистичките општества сега се соочуваат со тој рез. Меѓутоа, таквата концептуализација, инаку доста влијателна, денес во научните кругови се избегнува, бидејќи големо тело на докази го покажуваат спротивното. Меѓу другото, два влијателни (а јас би рекол и сосема различни) теоретичари на национализмот, Ѓерѓ Шопфлин (György Schöpflin) и Роџерс Брубејкер (Rogers Brubaker), релативно добро ја имаат опишано „љубовната афера“ помеѓу национализмот и „комунизмот“. На примерот на Југославија, доволно е само да се посочи дека концептуализацијата на федерацијата е базирана на национални премиси, па оттука Босна и Херцеговина нема конститутивен народ се додека не се формулира посебна заедница на Муслимани (подоцна Бошњаци итн).

За Македонија, тој период се одликува со стандардни појави при формулирање на нацијата, како стандардизација на јазикот, креирање на образовни инситуции и сопствена администрација (види Ернест Гелнер (Ernest Gellner) и Бенедикт Андерсон (Benedict Anderson) за општи теории), а во истиот, се формира и националната црква (денес сметана за важен фактор на „духот“ на нацијата), како и формулира националната историја итн. Во исто време, македонското национално градење на државата (во тоа време федералната република) не е оперирано од можностите да се асимилираат другите, потенцијално компетитивни етнички групи во општеството, што е една стандардна националистичка алатка. Така, стандарден јазик за комуникација е македонскиот, образованието (во најголем дел) е на македонски. „Социјализмот“, во таа смисла не бил неутрален кон етничките категории во формална смисла. Оттука, се чини проблематично да се означи тој период како „ледена коцка“ за македонскиот национален развој.

Но еве, доколку сме скокнале фази, дали е потребно да ги доживуваме, за да се исцелиме на крајот?

На ова прашање неможам да понудам објективен одговор. Од една страна, неодамнешната реконструкција на национализмот во нашето општество се чини дека креира одлични појави. Така, дуализмот во македонската политика помеѓу ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ сега се поместува во дуализам помеѓу патриоти и предавници, мажи и жени, хетеросексуалци и хомосексуалци, побожни и атеисти, националисти и комуњари. Така, естаблишментот (кој и да е) веќе неможе да ја најде сопствената опозиција во определна партија, туку надвор, во цивилното општество. Таквиот конфликт е релативно добро распореден по оските на тоа што го подразбираме како имагинација за нацијата: спремноста да се гине за нацијата; нацијата како жена контролирана од мажи; моралната слика за нацијата. Денес, ако ја погледнете јавната дебата по горливите прашања, дискусијата се води помеѓу власта и оние „педесетина“ кои „Вечер“ ги нарекува дежурни демонстранти за се и сешто. Каде е тука СДСМ? Никаде. СДСМ е сведен на слика која и служи на власта за да проектира неморал врз јавната опозиција. Нереформираната партиска опозиција неможе да генерира вистинско спротивставување бидејќи се способни (ако воопшто се) да се соочат само со ВМРО-ДПМНЕ, а не со самите себеси. Најважното е што ниту едната ниту другата партија, на долг рок, сеуште не е спремна да прифати постоење на постојана (непартиска) граѓанска опозиција сместена во рамките на цивилното општество.

автор: Матеј Богдановски

Партиите на страна, ако се прочепка подлабоко, ќе се види огромно опозициско творештво генерирано како реакција на национализмот од последните неколку години. Како веројатно никогаш претходно, социјалните мрежи на Интернет, и реакцијата на мобилизираниот национализам, почна да обединува креативни сили од општеството. Доволно е да се провери хаш тагот на Твитер „skopje-2014“ за да се види какви се сатиризации, интервенции, вицови, изместувања и слични субверзивни тактики вирално се раширија за само неколку часа по повод проектот „Скопје 2014“. Таквите активности зближуваат определена, релативно широка група на луѓе, која ако не ја карактеризира заедничка политичка идеологија, барем отсликува критичко размислување.

Меѓутоа, не би рекол дека сето ова има само оптимистичка страна. Напротив, национализмот од доцните 2000ти, има своја цена. Начинот на кој ќе ја „замислуваме“ нашата заедница влијае на тоа кој ќе биде „внатре“ а кој „надвор“ од телото на нацијата; како ќе ја концептуализираме историјата во нашата иднина; со каква политичка митологија ќе го дефинираме политичкиот дискурс итн. Поради ова, сметам дека е проблематично да го доживуваме (преживуваме) тоа што наводно било ускратено како развој на нацијата (ако воопшто ни било ускратено).

автор: Матеј Богдановски

Пред некој ден, присуствував на едно предавање на London School of Economics во кое Даниел Широ (Daniel Chirot) се надоврза на истражување на Роџерс Брубејкер за Романија и примерот со градот Клуж. Имено, Клуж е центaр на Трансилванија населен со Унгарци (традиционално маркиран непријател во романскиот национализам), и иако постои имплицитна тензија помеѓу овие групи, а во Клуж со години се бира(л) ултранационалистички градоначалник, национализмот никогаш не се материјализирал во нешто сериозно. Ова не го давам како пример за некаква аналогија на потенцијален конфликт помеѓу Македонците и Албанците, туку се надоврзувам на заклучокот кој Широ го извлекува а тоа е дека факторите во Романија одлучиле да се посветат на иднината а не на минатото. Според него, европската перспектива на земјата била значаен фактор кој ги амортизирал потенцијалите за распламтување на национализмот.

Каде е тука Македонија? Немам намера некритички да ги бранам определбите за европска интеграција, туку ги ставам во контекст на замислување на иднината. Во таа смисла, учесниците во македонскиот политички процес, и оние кои го коментираат, предлагам да почнат да ја контекстуализираат Македонија во 2010 година, како држава во општество во кое треба да се решаваат современи проблеми на пристап на граѓаните до сервисите на администрацијата, здравство и образование, јавен транспорт, отворени граници, економска сигурност, владеење на правото и најважно од се, човекови права. Така, самиот факт дека сме 2010, налага скокање, синхронизација (или обид) со останатите. Како што „развивање на капитализам“ со (најмалку) 100 години доцнење не дозволува искористување на работниците како на почетокот на дваесетиот век (иако кај нас тоа се прави), така и концептуализацијата на нацијата не треба да ни биде анахрона. Наместо големите наративи од почетокот на минатиот век, потребно е да ја редефинираме државата како мултикултурен сервис, а најважно од се, да развиеме критички однос кон сопствената историја и митологија. На некој начин, потребно е и исмевање на минатото.

Почитуван г-дин Дејан Николовски

Пред неколку дена, барајќи информации за инцидентите кои се случија во општина Карпош, ја прочитав веста и од Вашиот сајт, насловена „Албанци од Нерези предизвикаа тежок инцидент со навивачката група ‘Комити’“ до кој може да се дојде на линкот:
http://www.netpress.com.mk/vest.asp?id=60572&kategorija=8. Овој текст ме остави запрепастен бидејќи изобилува со примери на
непрофесионализам и сугестивност на новинарот. Со ова не сакам да
кажам дека е единствената новинска статија во македонскиот медиумски простор која на оваа тема беше неизбалансирана, но сметам дека е, во рамки на определена новинарска етика, лош пример. Како што ќе приметите, нема да ја коментирам содржината на описот на настаните, туку начинот како во текстот се сугерираат некои работи за кои, во овој момент, може релативно лесно да се каже дека објективно можат да се пресудат. Истовремено, мојата анализа не ги исцрпува сите недоследности во известувањето. Да почнам од почеток, бидејќи крајот на новинарската статија е можеби најтрагичен, а крајот делото го краси.

1. Во вакви ситуации на новинарите им е многу тешко да излезат од
етничкиот контекст на определен настан, иако и тој може да биде само алатка, а не причина за случувањето. Имајќи ја предвид комплицираната состојба, сметам дека новинарите треба прво да испитаат дали се работи за етнички основана тепачка, и да проверат за кои етнички групи се работи. Откако ќе се утврди тоа, потребно е да се специфицираат работите, бидејќи именката „албанец“ во овие случаи е преопшта. Едноставната употреба на терминот „албанец“ за да се означи хулиган од албанско етничко потекло, во овој случај сугерира општ консензус на Албанците за тепање на Македонци. Дали е тоа поентата која новинарот сака да ја каже?

2. Која е, во синтаксичка но и семантичка смисла поентата на
употребата на „наводно ‘граѓани на Нерези’“ во третиот пасус на
статијата? Дали е тоа изјава на некој граѓанин, која новинарот ја
цитира, па ја ставил во наводници, а својата скепса ја искажал
употребувајќи „наводно“? Дали новинарот смислил нова кованица, па сака да ја искаже специфичноста со наводници, во што ми е тешко да поверувам или сака да каже дека не постојат граѓани на Нерези, туку луѓе кои не се однесуваат граѓански?

3. „Насилниците искршиле неколку паркирани автомобили, за што потоа ја обвинија навивачката група“. Која информација новинарот ја пренесува со оваа реченица? Дека насилниците искршиле неколку паркирани автомобили. Во контекст на текстот, тие насилници се оние кои не се навивачката група, т.е, како што авторот интересно ги ословува – „граѓаните на Нерези“. Тоа што исто така со оваа реченица се кажува е дека навивачите („Комитите“) не ги искршиле автомобилите. Со оглед дека текстот е објавен на денот на настанот, се поставува прашањето дали новинарот е очевидец на кршењето на автомобилите или пренесува определена страна. Доколку не е очевидец, сигурно ги слушнал/а
меѓусебните обвинувања. Врз база на што заклучил/а кој е виновен?

4. „Инаку во скопската населба, многу мал дел од населението се
Албанци, кои пред неколку години илегално си изградија и џамија таму“. Ова е последниот пасус на статијата и како што погоре напишав, најинтересниот дел од текстот. Каква е релевантноста на овој пасус со известувањето за настанот? Како е поврзан бројот на етничките Албанци во популацијата на Нерези (ако под тоа се подразбира „скопската населба“) со настаните од 16.08.2009? Според мене, споменувајќи илегални градби, се сугерира дополнителна вина на „граѓаните на Нерези“ за масовната тепачка, иако не е докажано дека постои каузалитет помеѓу нелегална градба (за што, патем, авторот на текстот не нуди референца за нелегалноста) и улично насилство. Со ова писмо сакам да апелирам за посериозно користење на обични новинарски стандарди кои се создадени како би овозможиле соодветно ниво на објективност.

Се надевам дека сериозно ќе го разгледате овој случај. Воедно, ова
писмо ќе го објавам на мојот блог: http://kiberkotle.net

Со почит,

„Добредојдени се и омразените комунисти, стари и млади, секакви, кои ќе ги прифатат конзервативните начела, кои ќе се откажат од лажната социјална сигурност наспроти иницијативноста и земањето на работите во свои раце, или ако се откажат од сталинистичката униформираност во однос на индивидуализмот, секој има право на втора шанса, секој може да се преобрати.”

Овој цитат, Вуна го користи како еден од аргументите евидентната нетолерантност на „крдото“ кон различното мислење. Мене пак, овој цитат ме потсети на ставот на Славој Жижек дека нацизмот и комунизмот, иако и двата тоталитарни режими, треба да се разликуваат по тоа што вториот дозволува, макар симболична, рехабилитација на неподобните.

(…) исто како што во сталинистичките судови, обвинетиот морал јавно да ги признае своите злосторства, и да даде отчет како ги направил, додека нацистите никогаш не би побарале од Евреин да признае учество во еврејскиот заговор против германската нација. Причината е јасна. Сталинизмот се сфаќал себеси како дел од просветителската традиција, според која, бидејќи вистината е достапна на секој рационален човек, без оглед колку бил обесправен, сите се одговорни за своите злосторства. Но за нацистите, вината на Евреите била биолошки факт: не постоела потреба таа да биде докажувана, бидејќи тие по своето постоење како Евреи се сметаат за виновни.

Значи… каде би ја сместиле изјавата на Алекс Букарски во овој контекст? Во кој камп? Или што би рекол мастер Угвеј од „Кунгфу панда“: Човек си ја сретнува судбината на патот кој го бира за да ја избегне.

Понекогаш, тоа што го пишуваме, излегува со спротивното значење. Прашањето што треба да се постави е дали, буквите се наопачки или огледалото „исправува“.

Не знам од каде, неколку новинари дојдоа да побараат изјава од мене. Ги упатив на организаторите, бидејќи тие се луѓето кои имале доволно мотив сето ова да го организираат и сигурно имаат што да кажат. Тие сепак ми земаа изјава, а јас би сакал само малку да се надоврзам на тоа (и тоа само за примерот на Македонија):

1. Република Македонија е дефинирана како социјална држава. Надвор од дебатата за самиот капитализам, социјалната држава мора да игра улога во ублажување на негативните ефекти од капитализмот;

2. Еден значаен дел од таа улога е обезбедување на правна држава во која ќе се гарантираат човековите, а со тоа и работничките права;

3. Под гаранција на работничките права значи дека институциите на власта ќе го спроведуваат законот со што ќе обезбеди самите работодавачи да ги почитуваат работничките права;

4. Социјалната држава активно работи и на проширување на работничките права и воведување на нови подобрени стандарди за работа.

Значајни организации во сферата на заштита на работничките права се синдикатите. Покрај тоа што се застапници, тие се заштитници на работниците на самото работно место.

Каква е состојбата кај нас?

1. Веќе децении, властите во Македонија релативно успешно го уништуваат работничкото движење и го маргинализираат синдикализирањето;

2. Никој неможе точно да каже под чија капа се синдикатите. Тоа што е најстрашно е што синдикатите се под сечија, само не под раководство и во корист на работниците;

3. Надвор од системската каузалност на соработка на власта и бизнис интересите, во Македонија постои и взаемна спрега на замижување пред валканиот веш. Се додека претпријатијата молчат, државата замижува за тоа што се случува во фабричките хали, до колку доцна се останува на работа, кој е пријавен а кој не и сл. Ова е и поширок феномен и веројатно причина зошто сеуште во Македонија неможеме да кажеме дека постои владеење на правото. Отсуството на правен систем е отворена можност за алиби на заинтересираните страни. Во отсуство на систем никој не е сигурен и сите мораат да молчат.

4. Државата директно учествуваше во намалување на човековите права преку новиот закон за работни односи. И тука не мислам само на ВМРО-ДПМНЕ (која практично содржински го состави законот) , туку и на минатиот претседател Бранко Црвенковски, кој своето првично непотпишување на законот не го елаборираше како да е во корист на работниците, туку во корист на враќање на СДСМ во Собранието.

5. Откако следам политика, изговорот за непосредните кршења на работничките права постојано е недостаток на трудови инспектори. Тоа што е интересно е како секогаш има пари за нешто друго. Еве на пример спомениците… секој споменик чини неколкугодишна плата за нов трудов инспектор.

За крај… денови ли се денови…

Можете да го гледате или како гроб или како споменик… но ако имате време и волја, поминете и оставете цвеќе.

(придружено до: Слобода!)

Зошто ова го тврдам?

Фактите кои се утврдени се дека:

1. Постои студентска иницијатива која одлучила да протестира. Таа иницијатива немора да е дел од формалното здружување на студентите.

2. Студентската иницијатива, како таква, е нападната од насилниците на плоштадот. Ова е клучниот аргумент зошто мора Универзитетот да се произнесе. Фактот дека повеќе не-студенти се приклучиле кон протестот е ирелевантен по ова прашање.

3. Прашањето кое се постави на Сенатот не е поврзано со содржината на протестот, или намерите на протестот, туку со актот на насилство врз студенти за време на нивен мирен протест во кој тие го искажуваат мислењето.

Значи, во услови на овие три параметри, Универзитетот не бил ставен во ситуација да одлучува за сопствената партиска припадност, туку во најмала рака да одлучи како ќе се постави по прашање кога припадници на академската заедница, како такви, се нападнати во обидот да го искажат своето мислење и правото на протест. Зборувам во најмала рака, бидејќи сметам дека Универзитетот, во поширока смисла на зборот, треба да има улога на некаков коментатор на секојдневието и тогаш кога академската заедница не е директно засегната.

Студентските застапници, вообичаено си молчат, односно зборуваат нешто што јас не го разбирам.

„Христос е љубов, радост и мир“ – ако тоа е така, тогаш тоа не го мислат македонските христијани, барем не оние „побожните“ кои се собраа на плоштадот и со насилство се пресметаа со оние кои беа против изградбата на црквата на плоштадот.

„Господ ќе го уништи вашиот собир, затоа што тој е на наша страна“ (парафраза)

Ако тоа е така, тогаш не видов ангели кои ги растеруваат луѓето што не се согласуваат со вас. Напротив, видов дизелаши кои беа спремни, на една sms порака или повик, да улетаат и до крај го уништат собирот на оние кои се противат на градењето на црквата. Јас лично гледав како луѓето кои се собраа во протест против изградбата на црквата на плоштадот, откако растурени со насилство и повлечени на тревникот карши МЕПСО, беа опколени со добро позиционирани „набљудувачи“ со јакните увлечени во панталони.

[/лично]

Не навлегувам кој го организирал протестот. Очигледно е дека различни типови на луѓе се здружија да протестираат против архитектонското кич нарушување на градот мотивиран од повеќе идеолошки точки. Едно е јасно, во отсуство на современи идеи за уредување на центарот на градот (па и градот воопшто), централните и локалните власти посегаат по тоа што тие го знаат – стереотипи за „големи зданија“.

Во отсуство на една систематизирана историографија за поновото време и тотална неписменост за тоа што се случувало помеѓу историските приказни по учебниците кои завршуваат во 1945 и денешницата, идеите можат да се развијат само до ниво на големите приказни од почетокот на 20тиот век а тоа се: „народниот херој“, „ослободителната борба“ и „народното остварување и зачувување“. Затоа е и целата приказна со „хунзи“, „генетика“, „Александар Велики“, „предавници“ и сл. Во отсуство на идеи за сегашноста, тука некаде логична е и идеата за „црква на плоштад“. Да биде сето тоа иронично, целиот тој историски фетиш како да потекнува во голема мерка и од несвесноста за „сегашната историја“ – тоа што во овие времиња се случува. Тие и не се свесни дека некој нешто работел тука во изминативе повеќе од 50 години. Историјата како да им завршува со партизаните.

И сега мотивот кој е? Да се изгради ново Скопје по стар урнек? Каква е таа кич митологија?

Многу луѓе се песимисти после она што се случи денеска. Глупаво би било јас сега тука да се радувам, но тоа што можам да кажам е дека оние кои се обидоа, и успеаја да го уништат протестот денеска, фактички го направија протестот повеќе од тоа што можеше да биде само како мирен протест. Да беше ова само мирен протест, задутре сите оние, кои не беа посебно мотивирани да се противат на изградбата на црквата на плоштадот, ќе заборавеа дека таков протест воопшто се случил.

Но вака, се галванизира јавното мислење, се мобилизираат активисти и утре организациите стануваат посилни. Ако не оваа, посилна ќе биде некоја друга организација. Утре, знаејќи дека полицијата неможе да ги заштити, тие ќе научат како самите да се заштитат. Сега ќе се зборува за овој протест подолго време а за некои ќе остане ако историски датум без разлика дали е „почеток на крајот“ или „крај на почетокот“ на македонската демократија.

Ако некој мисли дека може на долг рок да го спречи слободното мислење – тој се лаже. Тоа е авторитарната замка која никако авторитарните умови да ја запамтат. Таквата политика не успева. Таквиот притисок ја контекстуализира притиснатата група по определено прашање а механизмот за самоодбрана и сензибилизација за темата само се изострува.

Но да се вратам на неколку конкретни моменти.

1. „Шиптари, шиптари…“ : Ова морам да признаам дека одамна го немав слушнато. Барем не од 2001 година. Е сега… јас не одам по фудбалски натпревари – можеби таму е тоа нормално. Но, откако првпат кога го видов ова, ми падна малку смешно по својата „анахроност“, но подоцна ме загрижи таа анахроност. А кога сум веќе кај навивачките групи, ако убаво ги разгледате видеата, ќе видите дека тоа се такви типови. Така и навиваат – спремно и во формација. А поголемиот дел од тие типови се во секое општество фашистичкиот елемент. Оние кои го следат јавното мислење и проблемите поврзани со „толпа“ веднаш ќе ја воочат директната поврзаност.

2. Наводно ќе бидат казнети оние кои го организирале протестот против градење на црква на плоштадот, а луѓето кои „спонтано“ од други градови и со знамиња се собрале немало да бидат казнети. Јас сум организирал неколку настани од кои неколку и протести и секогаш сум ги најавувал во полиција. Но ова, за жал, ќе биде лоша лекција за понатаму. Наместо да се погледне во содржината, власта имплицитно ќе ги научи групите дека не треба да ги пријавуваат протестите за да можат да се заштитат ако нешто тргне наопаку. Зошто мисли власта дека оние кои се ранливи од посилниот ова нема да го научат?

3. Тоа што го просведочив и тоа што јасно може да се види од снимките е дека полицијата малку се трудеше некого да заштити. Ова е лошо сценарио. Тоа покажува дека власта неможе да одржи ред, ниту да ги заштити граѓаните ако се доведени во опасност слободно да го искажат своето мислење. Дали тоа е намерно или не, неможам да тврдам, но да се овозможи или да не се спречи некаква „параполиција“ да ги средува неистомислениците е крајно опасно.

За крај, дали е ова конечно демократската пролет на Македонија или уште еден чекор кон авторитарно општество. Зависи дали си оптимист или песимист. Мене ми е најкомотно како циник… што би рекол Вуди Ален – за мене чашата е полуполна, ама со отров.

Но сите агенции значајно ја промашија проекцијата за излезност на гласачите. Процентот на излезени гласачи, според последните неофицијални извори на Државната изборна комисија се движи околу 58%. Најконзервативната проценка за излезност која некоја од агенциите ја пласираше пред избори беше излезност од 67% што е значајна разлика од фактичкиот резултат. Ако се има предвид дека ова отстапување се појавува кај сите, тезата која се наметнува е дека дел од оние кои на анкетите се изјасниле – не излегле на избори. За да го прибележат овој ефект, истражувачите ќе треба да вградат во своите прашалници нови променливи, за да можат да ги разликуваат сигурните од несигурните гласачи.

Како и да е, најзначајниот заклучок кој може да се изведе од постоечките резултати е дека состојбата регистрирана и од почетокот на февруари, не се разликува значајно од фактичките резултати на изборите. Промените и разликите кои агенциите ги регистрираа се најверојатно дел од статистичките грешки, отколку реални промени на гласачките преференци. Тоа и се покажа на избори.

Што тоа значи?

Целта на секоја политичка кампања е мобилизирање на неопределените гласови. Успешната кампања ќе привлече дел од неопределените и тие ќе излезат на гласање. Тоа во Македонија не се случи. Гледано на национално ниво, гласачите кои пред почетокот на изборната кампања биле неопределени, останале неопределени и не излегле на гласање. Кампањите не успеале да ги привлечат. Тоа е неуспех за секоја кампања, гледано од аспект на изборниот процес. Можеби некој од кандидатите имал друга агенда со тоа што излегол на избори, но тоа не е дел од оваа анализа.

Ниту една кампања не успеа да привлече значајно поголем број на гласови за себе во текот на предизборието. Значи, да скратам, сите милиони евра кои се потрошија овие избори на кампањи (а лимитот за трошоци оваа година пропишан со закон се зголеми) се залудно потрошени пари.