кибер котле

Проблемот со младата генерација е што веќе не сте дел од неа. (Салвадор Дали)

Вчера присуствував на дебата во „Точка“ по повод 11 Октомври насловена како „Зошто комунистите го дигнале востанието“. Една од работите кои ги увидов беше приказ на времето до 1991 година: еден „комунист“, осум апологети и еден неподобен.

Организаторите веројатно имаа добра намера. Веќе 18 години, а во скриените улички веројатно и подолго, наследството од храброста и револуционерноста на генерацијата партизани од 1941 останува подзаборавено. Уште повеќе што таквиот револуционерен зафат, против реална воена окупација, но и против нацистичкиот ахуман светоглед има конкретна релевантност денеска, во 2008 година. Што би рекла една учесничка на дискусијата: денеска, за разлика од 1941 година се соочуваме со домашен фашизам.

Меѓутоа, добрите намери не се гаранција дека работите нема да излезат од контрола и завршат контрапродуктивно. Тоа и се случи. Критичкото мислење, кое учесниците сакаа да го применат на идејата за капитализмот денеска, не беше дозволено кога се зборуваше за 1941.

Учесници на дебатата беа: Коле Чашуле, Владо Ивановски, Љубомир Цуцуловски и Жарко Трајаноски.

Накратко, Коле Чашуле раскажа за 11 октомври 1941 година во Прилеп, Владо Ивановски за историските тези за периодот, Љубомир Цуцуловски зборуваше општо за марксизам а Жарко се дрзна да го доведе во прашање именувањето на настаните од 1941 за востание, водејќи се од аргументот за размер на борбата, кој зема замав дури во 1943 година. Иако Жарко се согласи дека востанието симболички почнува 1941 година, тој понуди низа аргументи зошто смета дека фактички востанието почнува 1943 година. Но можете да замислите како реагираа другите на ова…

Апологетската реакција следеше моментално. Од нудењето нелогични контра-аргументи, до ad hominem напади и коментари дека треба повеќе да чита. Единствениот кој прифати нормално да полемизира со Жарко Трајаноски беше, the man himself, човекот кој учествувал во настаните од 11 октомври - Коле Чашуле. Иако сеуште тврдеше дека треба да се зборува за „востание“, тој прифати дека размерот и поимањето на „востание“ се нешто за што може да се разговара.

Од сите апологети, најмногу ме разгневи Љубомир Цуцуловски - човекот од кој што, според етикетите кои сам си ги закачи (комунист, социјалист, марксист и професор по филозофија), требаше да се очекува прецизен одговор на зададената тема, полемички капацитет и критичко мислење. Отсуствуваше се погоре наведено.

Прашањата на Жарко ги искоментира како невкусни бидејќи немале мерка, што е онаков конзервативен пристап од учебниците. Можам да си замислам (драматизација) некаков салонски бал во Софија во 1941 година, каде некој ги искоментирал акциите во Прилеп и Куманово како „претерани“ и „невкусни“.

На дилемата на Жарко колку од востаниците биле комунисти а колку антифашисти тој понуди одговор од типот: „Водачот на НОБ бил комунист“, што не е одговор на прашањето.

На реакцијата на Никола Гелевски (од публика) кој протестираше против апологетските напади над Жарко Трајаноски, Љубомир Цуцуловски го „отера“ Гелевски дома да си ги лечи фрустрациите кај жена му. Немам коментар!

Имам коментари и за конкретните одговори на Љубомир Цуцуловски на зададената тема и теоретското објаснување и хипотези, но тие не се релевантни за овој пост кој го пишувам како реакција на нивото кој еден универзитетски професор, кој си ја присвојува улогата на „алтернативен мислител во овие некритички времиња“, го има.

Да се вратам на почеток. Онаа малку критика што сакам да ја кажам кон организаторите е посочување на важноста дискусиите да се водат поиздржано а модерирањето да ги елиминира нападите. Ја чекам идната трибина.

А оваа трибина ми го покажа Коле Чашуле во едно позитивно светло. Без разлика на пост-воената историја на човеков, тој вчера ја покажа разликата помеѓу „изживеаните комунисти“ и „неизживеаните апологети“. Човекот кој најмногу би бил засегнат од евентуална ревизија на „11 Октомври“ немаше проблем да разговара за тоа, додека цела чета апологети му се насрна на неподобниот младич кој се дрзна да ги расчачка авторитетите. Во целата приказна не ми е важна вистината, колку што ми е важна можноста да се дебатира. Вчерашниот настан ми помогна да додадам уште едно парче од мозаикот кој го градам за да го сфатам минатото.

Од целата дискусија околу абортусот, највеќе ме нервира аргументот дека жените треба да раѓаат за да го подобрат наталитетот.

Јасно ми е дека верските зилоти постојано ќе мрчат против абортусот како грев.

Јасно ми е дека нема да можам да им понудам добра аргументација на некои хуманисти кои го гледаат абортусот надвор од општествениот контекст, туку само како акт на уништување на живот. Но не секој би можел во ова општество во кое живееме да му обезбеди на своето идно дете пристоен живот (животот станува се поскап) а ниту институциите на општествена нега не се на минимум потребното ниво за да добро ги негуваат децата без родители. Затоа е потребно правото на избор да биде загарантирано затоа што не смее жената да биде принудена да биде родител тогаш кога не може или тогаш кога не сака. Таквата принуда најчесто најлошо ќе испадне по детето. Но, тука секогаш треба да се додаде и дека абортусот не е најдобриот метод на контрацепција и никогаш не треба да биде примарен.

А за да не дојде до несакана бременост, многу е поважно во училиштата да се има сексуално образование наместо парите да се трошат на учење за верата. Таму, жените ќе бидат ставени во уште полоша ситуација. И понатаму извор на знаењето за сексуалниот живот ќе биде непосредното искуство, наместо да се вклучи социјална и медицинска компонента, а дополнително веронауката ќе ги „учи“ младите девојки за нивното место во светот, каде меѓу малкуте улоги на жената е и нивната „приплодна функција“. Можам да си замислам во каква позиција ќе бидат девојките, наполнети со идеи за гревот а во ситуација кога не ја посакувале својата бременост.

Но да се вратам на родилките и националниот наталитет… ова секогаш ме вади од такт. Тука се сумирани сите шовинистички идеи за машката доминација и „вистинското“ место на жените како мајки родилки на нацијата, чија функција не излегува подалеку од прагот на семејната куќа.

„Како да не ни умира нацијата ако жените не сакаат да раѓаат?“

Тоа е истиот ментален склоп од каде потекнува идејата дека најголемата победа во една војна е силувањето и затруднувањето на жените на непријателот - потсвесната идеја дека така најдлабоко се уништува националниот капацитет на спротивставената страна. Оваа идеја девастираше илјадници човечки животи во многу војни, а најблиску ни се граѓанските војни од Балканот во 90тите.

Се плашам од вакви идеи и сметам дека е сериозен општествен проблем доколку такви идеи станат доминантен дел од „општественото размислување“.

Што се однесува до потребата од наталитет, мислам дека човештвото и онака е прекубројно и лошо делува по екосистемот. Оние жени кои се загрижени за намалениот наталитет можат слободно да се потрудат да родат 10 деца наместо да ги тераат другите тоа да го прават, а мажите истомисленици можат да побараат начин како и тие да почнат да раѓаат.

За разлика од „Превртено“, „Сенки“ ми се допадна. Откако го изгледав филмот нешто не ми даваше да кажам дека филмот ми се допаѓа. Уште на излезот од киното знаев дека глумата на двата главни актери (пред се Лазар) е слаба, за разлика од интерпретацијата на сите останати. Можеби се работи само за вкус па други нема да се согласат со мене околу тоа, но јас видов дури и технички пропусти (гледање во камера; предвремена реакција) што не знам како му одминале на Милчо. Но и покрај ова, после неколку дена размислување се определив да им раскажувам на луѓето дека филмот е добар… можеби не најдоброто што Манчевски го снимил… ниту дека е маестрален… но филмот е навистина добар. Зошто?

Приказната е повеќе од „прогонот“ што неколку мртовци му го прават на Лазар со цел да им ги закопа коските. Ова е пак, на некој начин, транзициска приказна (а можеби јас сум трениран да ги наоѓам таму и каде што ги нема) … разбуричкани приказни од минатото кои се бреме на новата генерација и од чие „разбуричкување“ носителите на транзицијата профитирале. Се додека е откопано, минатото стои помеѓу тебе и сонцето па ти го гледаш како сенка. (се извинувам за патосов) Интересно е што Милчо нема негативен однос кон минатото, затоа нема сеништа туку сенки, но сепак прикажува дека е подобро ако е закопано, со што се согласувам.

Тоа што гледам дека се провлекува низ разговорите околу „Сенки“ е темата за сексот и смртта како табу, која пак била носечка идеја на филмот. Можеби е тоа така, но на различни места гледам поврзувања помеѓу приказната за смртта и сексот и приказната за транзицијата. Во филмот авторот не постеќа на заборавени, умрени места и активности, кои не се сеќавам дека сме ги доживеале како умирање.

Веќе слушнав за дискусии предизвикани од шокот (и негодување) кој некои го доживеале гледајќи толку секс во филм од Македонија. Ова, фактички и не е толку точно - сексот редовно бил пропратна карактеристика на кинематографиите од овие простори, но дефинитивно „Сенки“ тоа го прави на поинаков начин и директно се занимава со темата. Се согласувам со Милчо дека сексот и смртта се табу во Македонија, за нив се зборува на многу чуден начин а „Сенки“ ќе има улога во демистификација на тие сфери од животот. Така, од повеќето спорадични приказни поврзани со темите на „Сенки“ морам да ја споменам љубовната приказна помеѓу Лазар и Менка - отелотворување на идејата за мортификација на предметот на желбата, па кога ја препознав, како Жижекијанец многу се возбудив. Што би рекол Славој - Само мртва жена е добра жена.

Филмот е многу прецизен. Не постои кадар кој е залудно употребен, ниту пак кадар кој не е приказна сама по себе. Симболи, предмети, клучеви за големата сложувалка можете да видите насекаде низ филмот. Тоа што мене ми е интригантно се референците кон самиот Милчо, кон самиот филм, но и кон урбаниот живот во Скопје, тоа што било и тоа што е сега. Сето ова има врска со основните идеи на приказната.

За крај: доколку можеш филмот да го раскажеш за Movie a minute, па и со неколку реченици изгледа интересно, тогаш веројатно е дека филмот е добар и треба да се гледа. Мислам дека „Сенки“ спаѓа во таков тип на филмови.

Вчера, на СподелиКино, го гледав предавањето/презентацијата на Тео Јансен на овогодинешниот TED, насловена како „Уметност на креирање суштества“. Презентацијата зборува сама за себе, но прво што мене ми дојде на памет кога го гледав беше: Со што па ние овде во земјава се тупиме? Со името? Со историските (не)вистини?

Каде ни се идеите за иднината?

Сурфајќи случајно налетав на интересен текст од Наоми Вулф наречен „Митот за Порното“ во кој таа пишува за последиците од масовното ширење на порнографијата во мејнстримот.

Основната теза е дека наспроти очекувањата дека порнографијата ќе ги открие прималните пориви на мажите, а со тоа и ќе ги направи поагресивни кон жените, се случува токму спротивното - мажите губат интерес за „реалната жена“ научувајќи со време дека тоа што им треба е - порно глумица (силиконски скроена и спремна на се).

Текстот е посветен највеќе на женската страна од приказната и ефектите кои ги има порнографијата врз секојдневната жена и нејзиниот однос (пред се еротски) со секојдневниот маж. Според авторката, „реалните голи жени“ ја губат трката со „женските икони на порнографијата“ бидејќи очекувањата на машкиот партнер се скроени од порно филмови.

„Голото женско тело на секојдневната жена е сведено на лошо порно“

Јас тука би ја додал и машката иконографија која се сервира од порно индустријата - сликите на билдери и жени на кои должината/големината им е приоритет број 1 - исто така влијае на намалување на либидото кај мажите. Со ова мислам дека сликата е покомплетна… во умот на мажот… женското со кое си, никогаш неможе да биде Џена Џејмисон а ти никогаш неможеш да бидеш Роко. Фрустрацијава не е неопоходно карактеристична за порно индустријата. Ликовите на манекенки и манекени како референци го имаат истиот ефект денес во културатата на маркетингот и масовните комуникации. Љубовта и тагата по работите кои се тешко дофатливи се моторна сила на денешното потрошувачко општество. Дури и независни порно филмови, како на пример „Добрата девојка“ ја повторуваат оваа иконографија. Тоа што останува како продукт на порнографијата дистрибуирана преку Интернет е „домашното порно“ каде гледаме „направи сам“ филмови кои во отсуство на индустрија - портретираат сцени од сексуалниот живот кој е „пореален“.

Во текстот на Вулф не ми се допаѓа крајот. Точно е дека мистиката е силен афродизијак кој може здраво да влијае на една секојдневна еротска врска но сметам дека сакрализацијата на еротскиот однос не е неопходно најдобриот, дури ни одблиску добриот начин за „оздравување“ на контаминираните, од порно, сексуални апетити. Сексуалната слобода е важен дел од современото општество а сакралните формати (примерот со криењето на косата во еврејската култура или булата во Исламот) на љубовната врска најчесто се во спротивност со ослободувањето на индивидуата и директно во врска со сексот и посредно, толкувајќи марксистички, религијата не му помага на човекот да се ослободи.

Ликот на Саманта од „Сексот и градот“ говорејќи за новото доба и сексуалната ориентација тврдеше дека тоа што е поважно е „сексуалната експресија“. Но јас сум скептик дека без некоја поголема промена во општеството, социјализацијата ќе и даде предност на вештината во водење љубов воопшто, наспроти сликите за добриот љубовник сервирани од масовната култура.