кибер котле

Неодамна, голема фама се крена околу експресно донесените закони за следење на комуникациите, работните односи и лобирањето. Определената доза на негативно прифаќање на законите во потесната јавност, Бранко Црвенковски ја искористи за да не ги потпише указите за стапување на законите во сила, но притоа да ја искористи својата постапка како услов за опозицијата да се врати во Собранието. Што би се рекло, „со една мува две“… a потегот може да се толкува како шлаканица и за едните и за другите - првите поради тоа што наводно не ја следат постапката за носење закони, а вторите бидејќи не им се игра опозиција.

За ова ценкање, Владата и ВМРО-ДПМНЕ го обвинуваат Претседателот Црвенковски за државен удар по институциите на системот. Но колку е оправдана таквата констатација?

Во тој пакет ценкања, стоеше и аболицијата на Заев, која дефинитивно може да се карактеризира како удар по правосудниот систем, иако е во законските овластувања на Претседателот. Сега, ВМРО-ДПМНЕ шутира пенали на празниот гол на СДСМ и постојано пентира и ќе поентира со топката „аболиција за Заев“… без разлика на тоа што самите пристапија кон политичка соработка со Доста Димовска, аболирана од Борис Трајковски поради незаконско прислушкување на политичките противници (исто така сериозен прекршок).

Меѓутоа, пред да се извлече заклучок за непотпишувањето на указите, вреди да се проанализира содржината на законите, како и формалната постапка во која се донесени.

Ниту еден од законите не беше донесен по редовна постапка. Иако во предлозите за итна постапка, предлагачите изнесуваат аргументи во полза на итното донесување на законите, Законодавниот дом треба да биде крајно рестриктивен во дозволувањето определен предлог на закон итно да се гласа. Историјата на Собранието на Република Македонија покажува дека повеќето закони се донесуваат по итна постапка, што покажува на релативно нискиот квалитет на работата на законодавството. Мандатот кој граѓаните го пренесуваат на Собранието не е само мандат за гласање, туку „работа во име на граѓаните“. Во стандардната либерално-демократска логика, врз база на која Република Македонија како држава теоретски се гради, тоа значи дека во текот на својата работа, Законодавниот дом треба да ги разгледува законите, да ги дискутира и да се консултира со заинтересираните страни. Оттаму, работата на Собранието е поделена во „специјализирани“ комисии, каде се дискутираат предлозите на закони, пратениците ги слушаат мислењата на стручњаците но и на заинтересираните страни. Паралелно со тоа, се одвива јавна дебата, надвор од институциите. Самиот акт на гласање е краток процес, па не знам дали граѓаните би ги плаќале пратениците само да креваат (или не) рака. Тие таму работат, тоа им е работното место од 8 до 16ч (некогаш и повеќе). Долгиот процес на носење на закони дозволува да се филтрираат про и контра аргументи со кои пратениците се служат за да го изградат својот став. Самите пратеници неможат да бидат, ако воопшто се, стручњаци за се, па оттука ваквата долга постапка обезбедува можност дека барем можеле да се слушнат сите аргументи (или повеќето).

Итното носење на законите само ја покажува подреденоста на Законодавниот дом во однос на Извршната власт (во овој случај Владата). Тоа, за волја на вистината е светски проблем а не карактеристика на овдешната политичка состојба. Но истовремено, случајов јасно покажува дека аргументот на Никола Груевски за предвремени избори поради посилен Парламент е само реторика и желба за контрола на повеќе седишта во Собранието и ништо повеќе.

Содржината на изгласаните закони е уште поалармантна…

Законот за следење на комуникациите без никаква дебата во Собранието (и јавноста) ја проширува листата на дела поради кои може да се дозволи мерка следење на комуникациите. Ова наиде на негодување кај експертите. За мене најпроблематичен дел е можноста истражниот судија и обвинителот усмено да се договараат за следење на комуникациите не подолго од 24 часа. Со оглед на лошата историја на спроведување на правото на приватност на комуникацијата, ваквите законски решенија оправдано се дочекуваат на нож. Не знам што не им е јасно на политичарите, но граѓаните паметат афери поврзани со ова, генерално се исплашени и параноични. Ако на ова го придодадете фактот дека во Македонија Интернет провајдерите имаат обврска да чуваат логови за сурфање неоправдано долго (драстично подолго од европските препораки), заклучокот се наметнува сам по себе.

Итната измена на законот за работни односи можеби не требаше да изненади, но дефинитино не можам да ја оправдам. Во Македонија константно се руши социјалната држава уште од 1991. Овие измени на законот за работни односи се дел од тоа. Ќе видиме што ќе се случи, но фактот дека законот е изгласан по итна постапка покажува дека Владата проценила дека овие решенија нема да бидат поддржани од работниците. А зошто да бидат? Граѓаните досега изгубија бесплатно високо образование, функционално здравство, чувство на сигурност, сега и работничките права им ги крати наводно неконтаминираната нетранзициска Влада која ги убедува дека се бори против нивните експлоататори - македонските олигарси.

Проблемот во овие измени на законот е враќањето наназад. Веќе стекнатите права тешко се враќаат назад. Тие се резултат на долгогодишните борби на работничкото движење низ целиот свет.

Од измените на самиот текст, не успеав да увидам како законот е во полза на работниците. Пример: Доколку досега работодавачите незаконски ги принудувале да не го користат одморот, сега тоа е дозволено, а отштета за некористење на одморот немора да биде повисока од платата што и онака (незаконски принуден) би ја добил.

И повторно - тука немаше јавна дебата, ниту пак при носење на законот се консултирани било какви работнички здруженија - како синдикати и сл.

Јас би предложил закон (по итна постапка) за работодавачи, каде спектакуларно, со цевка на слепоочница ќе биде апсен секој генерален директор кој ќе го прекрши законот за работни односи.

За мене, теоретски најинтересен предлог на закон е „законот за лобирање“. Оваа тема ја следам веќе некое време, бидејќи е актуелна тема во САД, каде Лоренс Лесиг, професор по право на Стенфорд и поранешен главен човек на Криејтив Комонс, иницираше ново движење за промена на Конгресот, во голема мерка базирано на промена на начинот на кој се лобира. Истовремено, демократскиот кандидат Барак Обама начелно се спротивставува на т.н. „лобисти“ кои ја креираат американската политика. Значи, „проблемот на лобирање“ е актуелна дебата… но… како тоа бива во Македонија, очигледно е дека некој или е неинформиран или има лоша намера.

Каде е проблемот?

Лобирањето е срцето на политичкиот процес. На терен, политика е тоа што се случува надвор од самиот чин на гласање: убедување, влечење за ракав, потплатување. Сето тоа е во некоја форма лобирање. Може да мислите дека тоа е погрешно но политиката е таква. Оние кои одлучуваат не знаат се, а лобирањето е начинот како оние кои имаат (или немаат) интерес од некоја политика ги пласираат идеите кај оние кои одлучуваат.

Голем дел од проблемите со лобирањето се регулираат со антикорупциско законодавство и земањето предвид на конфликтот на интереси. Тоа што добар закон за лобирање треба да регулира е затворање на сите дупки кои другите закони ги имаат, како на пример - забрана за големи донации, подароци и сл. заобиколувања на антикорупциското законодавство. Така, сите лобисти се на иста позиција, државниот претставник нема интерес да слуша некого повеќе од друг, па формално неговата одговорна работа пред граѓаните е загарантирана. Токму тоа се препораките на професорот Лесиг: уредување на тоа како државните институции ќе се однесуваат кон лобирањето, а не самото лобирање.

Но овој законски предлог има во себе поинакви механизми. Почетната проблематична точка е дефинирањето на тоа што не е лобирање (таков начин на дефинирање на законска проблематика генерално е полош пристап). Според таквата дефиниција, многу мал дел од комуникацијата на интересните групи (застапени или не од лобисти) не се смета за лобирање, оставајќи голем дел под капата на лобирањето. Според законскиот предлог, освен кога интересната група (еве да речеме некоја невладина организација) не е повикана од државните институции, за било каква друга комуникација, таа мора да биде застапувана од регистриран лобист. Тоа, ги спречува актерите на цивилното општество, да комуницираат лесно со државните или локални институции во предочувањето на било какви аргументи за определена идна или сегашна политика. Таквото законско решение е отворен напад врз цивилното општество, каде се сконцентрирани најголемиот дел од интересните групи. Не се грижете за компаниите и религиозните групи - тие секогаш ќе најдат пари за да ангажираат лобист. Дополнително, определувањето на тоа што не е лобирање, како начин на регулирање на лобирањето, остава одрврзани раце на власта широко да толкува што е лобирање. Така, доколку некоја невладина организација излезе на телевизија да зборува за, на пример, топилницата во Велес и загадувањето, државните институции можат тоа да го обележат како лобирање и да бараат лиценца за лобирање за да може да се изнесуваат аргументи во јавноста. Тоа, реално е зафатено во овој предлог на закон бидејќи покрај опцијата да се дефинира „што не е лобирање“, во самиот предлог се третира и настапот на лобисти во медиумите (т.е дозвола тоа да го прават), што уште повеќе упатува на можноста власта да го ограничува изнесувањето на аргументи во јавноста од нелиценцирани „лобисти“. Правно гледано, овој закон е многу лошо напишан и остава простор за сериозна манипулација. Практично, овој закон се обидува да ја уредува политиката, т.е начинот на кој таа се одвива - што е од една страна невозможно, а од друга страна - не-либерално, комуњарски или како веќе власта неќе да биде нарекувана.

Останува да се види, што би рекол еден истакнат активист, дали сиве овие, скоро 15 години, интензивно трошење пари од невладините организации за градење на капацитетите на цивилното општество, ќе се исплатат, т.е дали невладините организации, негувани да креираат силно цивилно општество, ќе бидат способни да се одбранат од овој државен удар по нивното право да учествуваат во политичкиот процес.

Сумирано, ова што се случува денес, со т.н. „вето“ на законите, кое го постави Бранко Црвенковски може да се третира како македонскиот систем за „проверка и баланс“ со кој властите ја контролираат меѓусебната работа. Секако, дамка претставува аболицијата на Зоран Заев, но „ветото“ на Претседателот на законите е пречка на државните удари кои Собранието ги задава на општеството, непочитувајќи ја системската поставеност на процесот на донесување на закони, со долг процес и дебата. Тоа што ВМРО-ДПМНЕ ќе треба да го објасни на граѓаните е зошто отсуствува моментот на јавноста во работата при креирање и донесување на законските решенија. Собранието не треба да е гласачка машина - нема мандат да биде само тоа.

п.с. Текстовите на предлозите можете да ги најдете на сајтот на Собрание на Р.М. www.sobranie.mk

Го изгледав, не толку краткиот филм „Сексот и градот“ и можам да кажам дека е едно големо разочарување.

Не очекував дека филмот ќе биде нешто феноменално - но очекував добра забава, бидејќи сум фан на серијата. Површната замерка е дека филмот е практично неколку епизоди залапени - а не вистински филм. Истовремено - динамиката на филмот ми е некако тапа. Но мене ми пречи една многу побитна работа. Филмот е практично 2 часа и 20 минути една голема реклама и ништо повеќе.

Брендовите, модата и гламурот секогаш биле дел од серијата, но како што излезе, испаднаа попатни места на приказната… нешто што со секоја сезона стануваше се поретко. Во филмот се случува токму обратното, приказната е толку споредна во однос на product placement-от, некои делови од филмот се буквално одвоени од линијата на приказната само за да се изрекламираат производи (сцената со венчаниците е пообсцена од генгбенгот на Џасмин Сентклер). Мерцедес, Епл, дизајнери, торби, фустани, чевли - во крупен кадар - фалеше уште и цената да ја кажат.

Новица забележил интересна разлика во изразувањето на државата во легалните документи денес и во бившата држава. Денес државниците ја потпишуваат својата функција во рамките на Република Македонија, додека во СФРЈ, државниците ја имале својата функција во рамките на Републиката (без името). Новица се прашува зошто е тоа така, па побара и од мене да го дадам моето мислење. Ќе му одговорам прашање по прашање, со мал вовед претходно.

Тоа што сакам да го расчистам за почеток е дека во сите посочени документи кои Новица ги дава за пример, јасно стои за која република се работи, без разлика дали е ставено и објаснето во заглавието на документот или во содржината на документот, па потпишувањето на целото име на републиката не е потребен услов за да е јасно за која држава се работи.

Се прашувам зошто е ова вака?

Едно од објаснувањата може да биде истакнување на името (во новата република) за да се „зацврсти“ националниот идентитет (не етнички сфатен туку политички). Идеолошки, претходниот режим имал задача да го преброди националниот идентитет, и да ја истакне „републиката“ пред „името“, кое ако нема територијално значење најчесто има национално. Реално, политичкиот систем на СФРЈ не работел баш на таквото замрзнување на националните идентитети (Југославија има баш чисто национално значење), но во формалните акти, можеби следеле некакви идеолошки упатства.

Дали е случајно?

Па иако претходниот одговор наведува да кажам „не“, сепак мислам дека е случајно. Факт е дека не е некаква исклучително интелектуална финта да ти текне ваков начин на зајакнување на националниот идентитет преку врзување на „името“ со „републиката“ во секоја пригода. Немам посебни аргументи ни за тезата ниту за антитезата, па ќе оставам ваков клифхенгер тип на одговор.

Дали има некакво поинакво значење кога ќе се каже Претседател на Републиката наместо Претседател на Република Македонија?

Па и нема поинакво значење во формална смисла, ако претходно во текстот е наведено и „името“. Смисловно, може да има разлика во значењето затоа што мислам дека кога не се употребува „името“, методолошки помалку прецизниот читател или слушател полесно ќе сфати дека се работи за „државата“ а не за „општеството“ или „земјата“.

дополнување: Мислам дека одделувањето на „република“ и користењето само на тој поим кога е јасно за која држава се работи, појасно покажува дека државата е само дел од општеството кое зафаќа определена територија и има право да се меша во само дел од јавната сфера (околу тоа каде се треба да има удел државата е една од главните дебати помеѓу левичарите и десничарите) а никако во приватната сфера. Тоа, во демократија која се развива, има позитивно влијание во развојот на политичката култура и сфаќањата за слободата.

Дали Република е поважен дел од Македонија во името Република Македонија?

Зависи од стојалиштето, што ти е важно и што ти е предмет на интерес. Некои држави од минатото ги паметиме поради тоа што биле републики, а некои поради името иако го менувале обликот на држава. Сите нив ги ословуваме по името, но Атина на пример, ја знаеме поради Републиката. Доколку не се јавела античката демократија и секуларната филозофија, Атина ќе била историска фуснота (а со тоа и многу други работи ќе беа фуснота - поедноставено кажано).

Затоа, релативно е што е важно. Мене ми е важна „републиката“, но факт е дека „републиката“ + „името“ = „целината“ ако зборуваме општо за држава а не за политичка теорија или идеолошки пристап.

Дали Македонија навистина е Република или само се вика Република Македонија?

Формално е република. Ги има сите обележја на тоа што го сметаме за современа Република. Но ако се повикаме на тоа што „република“ изворно значи, а тоа е „општо добро“ - одговорот сам се наметнува. Иако Република Македонија изгледа како „република“, се повеќе гледам дека таа не работи на тоа да биде „општо добро“ - нешто поради кое луѓето се откажале од дел од своите права. Лично преферирам одумирање на државата, но не на идејата дека е потребна заедница за да обезбеди општо добро.

Киберкотле, од извори блиски до Владата, дознава дека новата кампања на „Коалицијата на Желните за Слобода“, во борбата против тероризмот ќе го носи името:

Слобода за Иран! По стапките на Александар!

Ова доаѓа како благодарност за неуморните и искрени желби на нашата република да го извојува своето место во организациите за меѓународна безбедност на Северниот Атлантик.

Република Грција вложи протест поради злоупотреба на историјата, но лидерот на „Коалицијата на Желните за Слобода“ ги упати да се жалат во „Коалицијата на Оние кои се Заебаа и сеа Нема да имаат Нафта по Ефтини Цени“.

Блогерај упорно тврди дека не сум човек, иако капчата ја погодувам… Во неможност да му одговорам на Трибун за неговиот пост против петицијата „Не пиеме нафта“, мојот коментар го ставам како пост:

Ех… до каде може да те одведе денковистичкиот фетиш кон реализмот во политиката…

1. Тоа како ти ја претставуваш поделбата на реалисти и идеалисти е прилично проблематичен пристап и пред се едностран. Фактички, реалистите ја зборуваат приказната на посилниот, кому повеќе му одговараат практичните решенија (општо земено for the sake of argument) а идеалистите ја зборуваат приказната на послабиот чии интереси најчесто не се работите да се решаваат на база на моќ и сила. Дека ваквата поделба е апстрактна укажува фактот дека во ситуација на нарушување на status quo оние кои биле реалисти се повикуваат на правила, правда и вредности - најчестиот арсенал на идеалистите, а не на правилото на сила.

2. Прилично е апсурдно твоето повикување на некои општествени вредности, од каде произлегуваат поголемиот дел од правилата, правата, законите и сфаќањата за тоа што е правда, кога во исто време се ставаш на страна на практичните решенија, интереси, сила и моќ.

3. Застрашувачки е како ја резонираш опозицијата на status quo-то во нашето општество, посебно имајќи предвид дека си, на некој начин, политичар.

Прво, споредбата на идејата за повлекување на војниците од Ирак или отшрафување на Крстот со нацистичкото узурпирање на демократијата - теоретски е неодржливо. Развојот на демократијата во Македонија ќе има своја историска правилност и белези на приказните и искуствата на другите општества од минатото, но во свој контекст и неизолиран од средината. Ако е така како што ти тврдиш, тогаш немаме што да бараме во НАТО или ЕУ, бидејќи допрва не очекуваат диктаторите. Дополнително: Ваквото етикетирање на опозицијата на некоја идеја како узурпација на демократската или слободарска стабилизација на општеството е авторитарен став сам по себе. Повикувањето на воздржување од опозиција се додека не дојдат подобри времиња е реторика која често се среќава во налети на авторитаризам и тоталитаризам, а без да можам да референцирам, сигурен сум дека сум го слушнал Кастро како зборува на тој начин (во филмот на Оливер Стоун).

Второ, неумесно е идеи за мир или верска толеранција (или индиференција) да се споредуваат со нивната директна спротивност отелотворена во нацистите. Можеш да тврдиш дека идеите се глупави, но евидентно е дека носителите на иницијативите немаат узурпаторски позиции кон слободата и демократијата во Македонија.

А ако ирачка крв е условот за да во Македонија имаме слобода и демократија, тогаш веројатно нешто не е во ред со нашето општество. Ако мирот и стабилноста во нашата земја се купуваат толку далеку - на друг континент - тогаш имаме навистина голем проблем. Зошто на таков начин не го поставиш проблемот со безбедноста?