Archives for category: комунизам
« Older Entries

Дали мораме да поминуваме низ „скокнати“ фази?

February 18, 10 //
8

Во врска со препородениот национализам во рамките на македонската нација, честопати ја слушам тезата дека ова се фази низ кои мораме да поминеме. Овој аргумент најчесто ја има смислата на „оправдување“ на национализмот, како „состојба“ низ која мора да се помине. Дали ова треба да значи нешто во стилот „прележување заушки во детство“ незнам, ама најчесто така ми звучи.

Меѓутоа, доколу за момент се заборави на имплицитното оправдување на национализмот при ваквиот аргумент, сепак остануваат прашања во врска со него. Првото прашање би било дали навистина сме скокнале било која фаза од „нашиот“ (македонскиот) национализам. Второто, и веројатно позначајно прашање во практична смисла е дали мораме да ги поминуваме, наводно скокнатите, фази на национализмот.

автор: Матеј Богдановски

Првата дилема се однесува на аргумент развиен од идејата дека т.н. комунистички (или социјалистички) режими го „замрзнале“ национализмот за време на сопствената епоха, па пост-социјалистичките општества сега се соочуваат со тој рез. Меѓутоа, таквата концептуализација, инаку доста влијателна, денес во научните кругови се избегнува, бидејќи големо тело на докази го покажуваат спротивното. Меѓу другото, два влијателни (а јас би рекол и сосема различни) теоретичари на национализмот, Ѓерѓ Шопфлин (György Schöpflin) и Роџерс Брубејкер (Rogers Brubaker), релативно добро ја имаат опишано „љубовната афера“ помеѓу национализмот и „комунизмот“. На примерот на Југославија, доволно е само да се посочи дека концептуализацијата на федерацијата е базирана на национални премиси, па оттука Босна и Херцеговина нема конститутивен народ се додека не се формулира посебна заедница на Муслимани (подоцна Бошњаци итн).

За Македонија, тој период се одликува со стандардни појави при формулирање на нацијата, како стандардизација на јазикот, креирање на образовни инситуции и сопствена администрација (види Ернест Гелнер (Ernest Gellner) и Бенедикт Андерсон (Benedict Anderson) за општи теории), а во истиот, се формира и националната црква (денес сметана за важен фактор на „духот“ на нацијата), како и формулира националната историја итн. Во исто време, македонското национално градење на државата (во тоа време федералната република) не е оперирано од можностите да се асимилираат другите, потенцијално компетитивни етнички групи во општеството, што е една стандардна националистичка алатка. Така, стандарден јазик за комуникација е македонскиот, образованието (во најголем дел) е на македонски. „Социјализмот“, во таа смисла не бил неутрален кон етничките категории во формална смисла. Оттука, се чини проблематично да се означи тој период како „ледена коцка“ за македонскиот национален развој.

Но еве, доколку сме скокнале фази, дали е потребно да ги доживуваме, за да се исцелиме на крајот?

На ова прашање неможам да понудам објективен одговор. Од една страна, неодамнешната реконструкција на национализмот во нашето општество се чини дека креира одлични појави. Така, дуализмот во македонската политика помеѓу ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ сега се поместува во дуализам помеѓу патриоти и предавници, мажи и жени, хетеросексуалци и хомосексуалци, побожни и атеисти, националисти и комуњари. Така, естаблишментот (кој и да е) веќе неможе да ја најде сопствената опозиција во определна партија, туку надвор, во цивилното општество. Таквиот конфликт е релативно добро распореден по оските на тоа што го подразбираме како имагинација за нацијата: спремноста да се гине за нацијата; нацијата како жена контролирана од мажи; моралната слика за нацијата. Денес, ако ја погледнете јавната дебата по горливите прашања, дискусијата се води помеѓу власта и оние „педесетина“ кои „Вечер“ ги нарекува дежурни демонстранти за се и сешто. Каде е тука СДСМ? Никаде. СДСМ е сведен на слика која и служи на власта за да проектира неморал врз јавната опозиција. Нереформираната партиска опозиција неможе да генерира вистинско спротивставување бидејќи се способни (ако воопшто се) да се соочат само со ВМРО-ДПМНЕ, а не со самите себеси. Најважното е што ниту едната ниту другата партија, на долг рок, сеуште не е спремна да прифати постоење на постојана (непартиска) граѓанска опозиција сместена во рамките на цивилното општество.

автор: Матеј Богдановски

Партиите на страна, ако се прочепка подлабоко, ќе се види огромно опозициско творештво генерирано како реакција на национализмот од последните неколку години. Како веројатно никогаш претходно, социјалните мрежи на Интернет, и реакцијата на мобилизираниот национализам, почна да обединува креативни сили од општеството. Доволно е да се провери хаш тагот на Твитер „skopje-2014“ за да се види какви се сатиризации, интервенции, вицови, изместувања и слични субверзивни тактики вирално се раширија за само неколку часа по повод проектот „Скопје 2014“. Таквите активности зближуваат определена, релативно широка група на луѓе, која ако не ја карактеризира заедничка политичка идеологија, барем отсликува критичко размислување.

Меѓутоа, не би рекол дека сето ова има само оптимистичка страна. Напротив, национализмот од доцните 2000ти, има своја цена. Начинот на кој ќе ја „замислуваме“ нашата заедница влијае на тоа кој ќе биде „внатре“ а кој „надвор“ од телото на нацијата; како ќе ја концептуализираме историјата во нашата иднина; со каква политичка митологија ќе го дефинираме политичкиот дискурс итн. Поради ова, сметам дека е проблематично да го доживуваме (преживуваме) тоа што наводно било ускратено како развој на нацијата (ако воопшто ни било ускратено).

автор: Матеј Богдановски

Пред некој ден, присуствував на едно предавање на London School of Economics во кое Даниел Широ (Daniel Chirot) се надоврза на истражување на Роџерс Брубејкер за Романија и примерот со градот Клуж. Имено, Клуж е центaр на Трансилванија населен со Унгарци (традиционално маркиран непријател во романскиот национализам), и иако постои имплицитна тензија помеѓу овие групи, а во Клуж со години се бира(л) ултранационалистички градоначалник, национализмот никогаш не се материјализирал во нешто сериозно. Ова не го давам како пример за некаква аналогија на потенцијален конфликт помеѓу Македонците и Албанците, туку се надоврзувам на заклучокот кој Широ го извлекува а тоа е дека факторите во Романија одлучиле да се посветат на иднината а не на минатото. Според него, европската перспектива на земјата била значаен фактор кој ги амортизирал потенцијалите за распламтување на национализмот.

Каде е тука Македонија? Немам намера некритички да ги бранам определбите за европска интеграција, туку ги ставам во контекст на замислување на иднината. Во таа смисла, учесниците во македонскиот политички процес, и оние кои го коментираат, предлагам да почнат да ја контекстуализираат Македонија во 2010 година, како држава во општество во кое треба да се решаваат современи проблеми на пристап на граѓаните до сервисите на администрацијата, здравство и образование, јавен транспорт, отворени граници, економска сигурност, владеење на правото и најважно од се, човекови права. Така, самиот факт дека сме 2010, налага скокање, синхронизација (или обид) со останатите. Како што „развивање на капитализам“ со (најмалку) 100 години доцнење не дозволува искористување на работниците како на почетокот на дваесетиот век (иако кај нас тоа се прави), така и концептуализацијата на нацијата не треба да ни биде анахрона. Наместо големите наративи од почетокот на минатиот век, потребно е да ја редефинираме државата како мултикултурен сервис, а најважно од се, да развиеме критички однос кон сопствената историја и митологија. На некој начин, потребно е и исмевање на минатото.

Букви во огледало

July 11, 09 //
3

Вуна, во својот вчерашен осврт на насловен „Против крдото“, каде пишува за тоа како „крдото“ ги доживува неподобните во Македонија, меѓу другото го цитира и Алекс Букарски. Ќе го пренесам цитатот:

„Добредојдени се и омразените комунисти, стари и млади, секакви, кои ќе ги прифатат конзервативните начела, кои ќе се откажат од лажната социјална сигурност наспроти иницијативноста и земањето на работите во свои раце, или ако се откажат од сталинистичката униформираност во однос на индивидуализмот, секој има право на втора шанса, секој може да се преобрати.”

Овој цитат, Вуна го користи како еден од аргументите евидентната нетолерантност на „крдото“ кон различното мислење. Мене пак, овој цитат ме потсети на ставот на Славој Жижек дека нацизмот и комунизмот, иако и двата тоталитарни режими, треба да се разликуваат по тоа што вториот дозволува, макар симболична, рехабилитација на неподобните.

(…) исто како што во сталинистичките судови, обвинетиот морал јавно да ги признае своите злосторства, и да даде отчет како ги направил, додека нацистите никогаш не би побарале од Евреин да признае учество во еврејскиот заговор против германската нација. Причината е јасна. Сталинизмот се сфаќал себеси како дел од просветителската традиција, според која, бидејќи вистината е достапна на секој рационален човек, без оглед колку бил обесправен, сите се одговорни за своите злосторства. Но за нацистите, вината на Евреите била биолошки факт: не постоела потреба таа да биде докажувана, бидејќи тие по своето постоење како Евреи се сметаат за виновни.

Значи… каде би ја сместиле изјавата на Алекс Букарски во овој контекст? Во кој камп? Или што би рекол мастер Угвеј од „Кунгфу панда“: Човек си ја сретнува судбината на патот кој го бира за да ја избегне.

Понекогаш, тоа што го пишуваме, излегува со спротивното значење. Прашањето што треба да се постави е дали, буквите се наопачки или огледалото „исправува“.

Први мај (по не знам кој пат)

May 1, 09 //
0

Денес бев на првомајскиот протест кој го организираше движењето за социјална правда „Ленка“. Честитки до организаторот… настанот беше соодветен на можностите и состојбата. Имаше се што треба еден протест да има: луѓе, поворка, содржина и реквизити :-)

Не знам од каде, неколку новинари дојдоа да побараат изјава од мене. Ги упатив на организаторите, бидејќи тие се луѓето кои имале доволно мотив сето ова да го организираат и сигурно имаат што да кажат. Тие сепак ми земаа изјава, а јас би сакал само малку да се надоврзам на тоа (и тоа само за примерот на Македонија):

1. Република Македонија е дефинирана како социјална држава. Надвор од дебатата за самиот капитализам, социјалната држава мора да игра улога во ублажување на негативните ефекти од капитализмот;

2. Еден значаен дел од таа улога е обезбедување на правна држава во која ќе се гарантираат човековите, а со тоа и работничките права;

3. Под гаранција на работничките права значи дека институциите на власта ќе го спроведуваат законот со што ќе обезбеди самите работодавачи да ги почитуваат работничките права;

4. Социјалната држава активно работи и на проширување на работничките права и воведување на нови подобрени стандарди за работа.

Значајни организации во сферата на заштита на работничките права се синдикатите. Покрај тоа што се застапници, тие се заштитници на работниците на самото работно место.

Каква е состојбата кај нас?

1. Веќе децении, властите во Македонија релативно успешно го уништуваат работничкото движење и го маргинализираат синдикализирањето;

2. Никој неможе точно да каже под чија капа се синдикатите. Тоа што е најстрашно е што синдикатите се под сечија, само не под раководство и во корист на работниците;

3. Надвор од системската каузалност на соработка на власта и бизнис интересите, во Македонија постои и взаемна спрега на замижување пред валканиот веш. Се додека претпријатијата молчат, државата замижува за тоа што се случува во фабричките хали, до колку доцна се останува на работа, кој е пријавен а кој не и сл. Ова е и поширок феномен и веројатно причина зошто сеуште во Македонија неможеме да кажеме дека постои владеење на правото. Отсуството на правен систем е отворена можност за алиби на заинтересираните страни. Во отсуство на систем никој не е сигурен и сите мораат да молчат.

4. Државата директно учествуваше во намалување на човековите права преку новиот закон за работни односи. И тука не мислам само на ВМРО-ДПМНЕ (која практично содржински го состави законот) , туку и на минатиот претседател Бранко Црвенковски, кој своето првично непотпишување на законот не го елаборираше како да е во корист на работниците, туку во корист на враќање на СДСМ во Собранието.

5. Откако следам политика, изговорот за непосредните кршења на работничките права постојано е недостаток на трудови инспектори. Тоа што е интересно е како секогаш има пари за нешто друго. Еве на пример спомениците… секој споменик чини неколкугодишна плата за нов трудов инспектор.

За крај… денови ли се денови…

имам раце немам работа

11 Октомври

October 12, 08 //
10

Проблемот со младата генерација е што веќе не сте дел од неа. (Салвадор Дали)

Вчера присуствував на дебата во „Точка“ по повод 11 Октомври насловена како „Зошто комунистите го дигнале востанието“. Една од работите кои ги увидов беше приказ на времето до 1991 година: еден „комунист“, осум апологети и еден неподобен.

Организаторите веројатно имаа добра намера. Веќе 18 години, а во скриените улички веројатно и подолго, наследството од храброста и револуционерноста на генерацијата партизани од 1941 останува подзаборавено. Уште повеќе што таквиот револуционерен зафат, против реална воена окупација, но и против нацистичкиот ахуман светоглед има конкретна релевантност денеска, во 2008 година. Што би рекла една учесничка на дискусијата: денеска, за разлика од 1941 година се соочуваме со домашен фашизам.

Меѓутоа, добрите намери не се гаранција дека работите нема да излезат од контрола и завршат контрапродуктивно. Тоа и се случи. Критичкото мислење, кое учесниците сакаа да го применат на идејата за капитализмот денеска, не беше дозволено кога се зборуваше за 1941.

Учесници на дебатата беа: Коле Чашуле, Владо Ивановски, Љубомир Цуцуловски и Жарко Трајаноски.

Накратко, Коле Чашуле раскажа за 11 октомври 1941 година во Прилеп, Владо Ивановски за историските тези за периодот, Љубомир Цуцуловски зборуваше општо за марксизам а Жарко се дрзна да го доведе во прашање именувањето на настаните од 1941 за востание, водејќи се од аргументот за размер на борбата, кој зема замав дури во 1943 година. Иако Жарко се согласи дека востанието симболички почнува 1941 година, тој понуди низа аргументи зошто смета дека фактички востанието почнува 1943 година. Но можете да замислите како реагираа другите на ова…

Апологетската реакција следеше моментално. Од нудењето нелогични контра-аргументи, до ad hominem напади и коментари дека треба повеќе да чита. Единствениот кој прифати нормално да полемизира со Жарко Трајаноски беше, the man himself, човекот кој учествувал во настаните од 11 октомври – Коле Чашуле. Иако сеуште тврдеше дека треба да се зборува за „востание“, тој прифати дека размерот и поимањето на „востание“ се нешто за што може да се разговара.

Од сите апологети, најмногу ме разгневи Љубомир Цуцуловски – човекот од кој што, според етикетите кои сам си ги закачи (комунист, социјалист, марксист и професор по филозофија), требаше да се очекува прецизен одговор на зададената тема, полемички капацитет и критичко мислење. Отсуствуваше се погоре наведено.

Прашањата на Жарко ги искоментира како невкусни бидејќи немале мерка, што е онаков конзервативен пристап од учебниците. Можам да си замислам (драматизација) некаков салонски бал во Софија во 1941 година, каде некој ги искоментирал акциите во Прилеп и Куманово како „претерани“ и „невкусни“.

На дилемата на Жарко колку од востаниците биле комунисти а колку антифашисти тој понуди одговор од типот: „Водачот на НОБ бил комунист“, што не е одговор на прашањето.

На реакцијата на Никола Гелевски (од публика) кој протестираше против апологетските напади над Жарко Трајаноски, Љубомир Цуцуловски го „отера“ Гелевски дома да си ги лечи фрустрациите кај жена му. Немам коментар!

Имам коментари и за конкретните одговори на Љубомир Цуцуловски на зададената тема и теоретското објаснување и хипотези, но тие не се релевантни за овој пост кој го пишувам како реакција на нивото кој еден универзитетски професор, кој си ја присвојува улогата на „алтернативен мислител во овие некритички времиња“, го има.

Да се вратам на почеток. Онаа малку критика што сакам да ја кажам кон организаторите е посочување на важноста дискусиите да се водат поиздржано а модерирањето да ги елиминира нападите. Ја чекам идната трибина.

А оваа трибина ми го покажа Коле Чашуле во едно позитивно светло. Без разлика на пост-воената историја на човеков, тој вчера ја покажа разликата помеѓу „изживеаните комунисти“ и „неизживеаните апологети“. Човекот кој најмногу би бил засегнат од евентуална ревизија на „11 Октомври“ немаше проблем да разговара за тоа, додека цела чета апологети му се насрна на неподобниот младич кој се дрзна да ги расчачка авторитетите. Во целата приказна не ми е важна вистината, колку што ми е важна можноста да се дебатира. Вчерашниот настан ми помогна да додадам уште едно парче од мозаикот кој го градам за да го сфатам минатото.

« Older Entries